Người bị cao huyết áp thường khá thận trọng khi lựa chọn các sản phẩm từ nhân sâm.

Có người nghe rằng hồng sâm có thể làm cơ thể tỉnh táo hơn nên lo huyết áp sẽ tăng. Ngược lại, cũng có người cho rằng ginsenoside trong nhân sâm có liên quan đến tuần hoàn và chức năng mạch máu nên nghĩ rằng hồng sâm có thể giúp hạ huyết áp.

Khi thị trường xuất hiện thêm hắc sâm, câu hỏi lại phức tạp hơn:

Người cao huyết áp nên dùng hồng sâm hay hắc sâm? Loại nào an toàn hơn? Hắc sâm có nhiều Rg3 hơn thì có phù hợp với huyết áp hơn không?

Câu trả lời không nên dựa chỉ vào màu sắc của sâm hay một chỉ số ginsenoside.

Bài viết dưới đây của KGS Việt Nam sẽ giúp bạn nhìn vấn đề theo hướng thực tế hơn: huyết áp hiện tại → thuốc đang sử dụng → loại sản phẩm → khẩu phần → phản ứng của cơ thể.

1. Cao huyết áp không đồng nghĩa phải tuyệt đối kiêng nhân sâm

Điều đầu tiên cần làm rõ là:

Người cao huyết áp không mặc nhiên phải kiêng hoàn toàn tất cả hồng sâm và hắc sâm.

Nhưng điều ngược lại cũng không đúng:

Không phải người cao huyết áp nào cũng có thể tự dùng nhân sâm hàng ngày.

Trong bài gốc, vấn đề này đã được đặt khá đúng: khả năng sử dụng còn phụ thuộc mức kiểm soát huyết áp, tuổi, bệnh đi kèm, thuốc đang sử dụng và chính sản phẩm nhân sâm.

Bằng chứng nghiên cứu về ginseng và huyết áp hiện cũng không cho thấy một đáp án đơn giản kiểu “luôn tăng” hoặc “luôn giảm”.

Một phân tích tổng hợp gồm 17 nghiên cứu với 1.381 người tham gia không phát hiện thay đổi có ý nghĩa thống kê về huyết áp tâm thu, tâm trương hoặc huyết áp trung bình khi gộp chung các nghiên cứu. (PubMed)

Trong khi đó, một phân tích tổng hợp công bố năm 2024 lại ghi nhận khả năng ginseng có thể cải thiện một số yếu tố tim mạch, bao gồm huyết áp tâm thu, nhưng tác giả cũng lưu ý mức độ không đồng nhất giữa các nghiên cứu khá cao. (PubMed)

Vì vậy, cách hiểu hợp lý nhất là:

Nhân sâm có thể tác động đến hệ tim mạch và huyết áp, nhưng mức độ và chiều hướng tác động không giống nhau ở mọi người hay mọi chế phẩm.

2. Hồng sâm có làm tăng huyết áp không?

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất.

Hiện chưa có cơ sở tốt để khẳng định:

“Cứ uống hồng sâm là huyết áp sẽ tăng.”

Một tổng quan hệ thống chuyên về ginseng trong tăng huyết áp nhận thấy kết quả giữa các thử nghiệm không đồng nhất: một số thử nghiệm Korean Red Ginseng ghi nhận giảm huyết áp ngắn hạn, trong khi những nghiên cứu khác không cho thấy lợi ích rõ ràng. (PubMed)

Một thử nghiệm khác ở người bị tăng huyết áp sử dụng Korean Red Ginseng trong ba tháng không ghi nhận cải thiện độ cứng động mạch. (PubMed)

Ở một nghiên cứu trên người có hội chứng chuyển hóa, Korean Red Ginseng cũng không tạo ra thay đổi đáng kể về huyết áp hoặc độ cứng động mạch. (PubMed)

Như vậy, KGS Việt Nam không khuyến nghị viết:

“Hồng sâm làm tăng huyết áp.”

Nhưng cũng không nên viết:

“Hồng sâm giúp hạ và điều hòa huyết áp.”

Cả hai đều quá tuyệt đối so với bằng chứng hiện nay.

3. Vì sao ginsenoside thường được nhắc tới khi nói về huyết áp?

Hồng sâm chứa nhiều loại ginsenoside.

Một số nghiên cứu đã khảo sát mối liên hệ giữa ginseng/ginsenoside và:

• Chức năng nội mô mạch máu.

• Nitric oxide.

• Sự giãn mạch.

• Độ cứng động mạch.

• Huyết áp trung tâm và ngoại vi.

Một thử nghiệm với Korean Red Ginseng giàu Rg3 ở người khỏe mạnh từng ghi nhận giảm cấp tính một số chỉ số áp lực động mạch, nhưng chính nghiên cứu cũng cho rằng cần đánh giá thêm ở nhóm nguy cơ cao và khi sử dụng dài hạn. (PubMed)

Do đó:

Có cơ chế và tín hiệu nghiên cứu đáng quan tâm không đồng nghĩa hồng sâm đã trở thành thuốc điều trị tăng huyết áp.

Đây là sự khác biệt rất quan trọng khi tư vấn sản phẩm.

4. Vậy hắc sâm khác hồng sâm ở đâu?

Hắc sâm cũng bắt nguồn từ Panax ginseng, nhưng trải qua chế biến nhiệt nhiều lần hơn, làm thay đổi cấu hình ginsenoside và tạo ra tỷ lệ khác nhau của một số hợp chất so với hồng sâm.

Các nghiên cứu về black ginseng cho thấy quá trình chế biến có thể làm thay đổi mạnh thành phần saponin/ginsenoside. (PubMed Central (PMC))

Nhưng có một nguyên tắc cần nhớ:

Ginsenoside khác hoặc cao hơn không đồng nghĩa “tốt hơn cho cao huyết áp”.

Phần này trong bài cũ của bạn rất đáng giữ: dữ liệu lâm sàng trực tiếp về hắc sâm ở người cao huyết áp còn hạn chế hơn hồng sâm, vì vậy không có cơ sở để coi hắc sâm là lựa chọn ưu tiên chỉ vì được chế biến nhiều lần hơn.

5. Hắc sâm có nhiều Rg3 thì có tốt hơn cho huyết áp không?

Không thể kết luận như vậy.

Một số loại hắc sâm có tỷ lệ những ginsenoside chuyển hóa như Rg3 khác hồng sâm.

Nhưng việc sản phẩm A có nhiều Rg3 hơn sản phẩm B không cho phép suy ra:

A sẽ hạ huyết áp tốt hơn B.

Thậm chí nghiên cứu so sánh tổng hợp các tài liệu về black ginseng và red ginseng cho thấy không có cơ sở đơn giản để xem black ginseng vượt trội ở tất cả chức năng; kết quả thay đổi tùy mục tiêu được đánh giá và chất lượng nghiên cứu. (PubMed Central (PMC))

Vì thế, với người cao huyết áp, không nên lựa chọn chỉ dựa vào:

Rg3 càng cao → càng tốt.

6. Người cao huyết áp nên chọn hồng sâm hay hắc sâm?

Không có đáp án chung là hồng sâm hay hắc sâm.

KGS Việt Nam khuyên nên lựa chọn theo thứ tự sau:

1. Huyết áp hiện có được kiểm soát ổn định không?

2. Đang sử dụng thuốc gì?

3. Có tiểu đường, tim mạch hoặc bệnh khác không?

4. Sản phẩm định dùng là cao, stick, nước hay viên?

5. Hàm lượng và khẩu phần chính xác là bao nhiêu?

6. Có thành phần bổ sung nào khác ngoài nhân sâm không?

7. Bác sĩ/dược sĩ có lưu ý gì với thuốc đang sử dụng?

Không nên chỉ nhìn:

Hồng sâm hay hắc sâm?

Bài gốc của bạn cũng đã xác định đúng nguyên tắc này: thành phần, ginsenoside, khẩu phần, thuốc và tình trạng huyết áp quan trọng hơn tên “hồng” hay “hắc”.

7. Trường hợp cần thận trọng nhất: đang uống thuốc huyết áp

Đây mới là phần người cao huyết áp nên chú ý nhất.

NCCIH hiện cho biết vẫn có những bất định về khả năng tương tác giữa ginseng với một số thuốc, trong đó có thuốc chẹn kênh canxi và những thuốc điều trị cao huyết áp khác. (NCCIH)

Điều đó không có nghĩa:

“Hồng sâm chắc chắn tương tác với mọi thuốc huyết áp.”

Nhưng cũng không nên tự kết luận:

“Đây là thực phẩm tự nhiên nên uống cùng thuốc chắc chắn an toàn.”

Nếu đang dùng thuốc huyết áp, cách phù hợp nhất là cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết tên chính xác sản phẩm hồng sâm/hắc sâm và bảng thành phần, thay vì chỉ nói “tôi muốn uống nhân sâm”.

8. Uống thuốc huyết áp buổi sáng, hồng sâm buổi chiều có tránh tương tác không?

Không nên mặc định.

Tách hai sản phẩm vài giờ không đảm bảo loại bỏ một tương tác thuốc–thảo dược.

Một tương tác có thể liên quan tới:

• Chuyển hóa thuốc.

• Hiệu lực dược lý.

• Đường huyết.

• Đông máu.

• Huyết áp.

Do đó, không nên đưa ra quy tắc:

“Cách thuốc 2 tiếng là an toàn.”

NCCIH vẫn khuyến nghị người dùng thuốc nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi bổ sung ginseng nếu có nguy cơ tương tác. (NCCIH)

9. Có thể bỏ thuốc huyết áp rồi chuyển sang hồng sâm không?

Không.

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất của toàn bài.

Hồng sâm hay hắc sâm:

không phải thuốc điều trị tăng huyết áp và không được dùng để thay thế thuốc bác sĩ kê.

Bằng chứng nghiên cứu về ginseng và huyết áp vẫn không đồng nhất, và một số thử nghiệm không ghi nhận tác động đáng kể. (PubMed)

Vì vậy tuyệt đối không nên tự:

ngừng thuốc → giảm thuốc → thay thuốc bằng nhân sâm.

10. Huyết áp đã ổn định thì có thể dùng không?

Huyết áp ổn định giúp việc đánh giá trở nên thuận lợi hơn, nhưng không tự động có nghĩa nhân sâm phù hợp.

Ví dụ một người có huyết áp 125/78 mmHg nhờ đang dùng thuốc đều đặn vẫn là người đang điều trị tăng huyết áp.

Do đó vẫn cần xem:

thuốc → bệnh đi kèm → thành phần sản phẩm → khẩu phần.

Nếu bác sĩ/dược sĩ không thấy vấn đề với sản phẩm định sử dụng, có thể cân nhắc dùng và theo dõi huyết áp trong thời gian đầu.

11. Nếu chưa uống thuốc nhưng huyết áp thường xuyên cao thì sao?

Không nên dùng hồng sâm hoặc hắc sâm như một cách “thử hạ huyết áp trước”.

Nếu huyết áp thường xuyên cao, ưu tiên là:

xác định tình trạng tăng huyết áp và có kế hoạch kiểm soát phù hợp.

Việc chưa được kê thuốc không đồng nghĩa:

“Huyết áp chưa nghiêm trọng nên tự uống sâm được.”

Đặc biệt nếu chỉ số cao lặp lại, nên được đánh giá y tế thay vì che lấp vấn đề bằng một thực phẩm bổ sung.

12. Người cao huyết áp kèm tiểu đường cần lưu ý thêm gì?

Đây là nhóm cần thận trọng hơn.

NCCIH cho biết có bằng chứng Asian ginseng có thể làm giảm đường huyết ở một số trường hợp. Người mắc tiểu đường được khuyến nghị trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng. (NCCIH)

Do đó phải xem đồng thời:

huyết áp + đường huyết + thuốc tiểu đường + thuốc huyết áp + sản phẩm nhân sâm.

Ngoài ra, nếu sử dụng:

• Nước hồng sâm.

• Hồng sâm mật ong.

• Tonic.

• Stick phối hợp.

cần kiểm tra thêm lượng đường và các thành phần tạo ngọt.

13. Người đang dùng thuốc chống đông thì sao?

Asian ginseng có thể ảnh hưởng tới quá trình đông máu, và các nghiên cứu về tương tác với warfarin cho kết quả không hoàn toàn thống nhất. (NCCIH)

Vì vậy người vừa:

cao huyết áp + tim mạch + đang sử dụng thuốc chống đông/chống kết tập tiểu cầu

không nên tự thêm hồng sâm hoặc hắc sâm vào chế độ hàng ngày mà chưa kiểm tra với bác sĩ/dược sĩ.

14. Cao hồng sâm, stick hay nước uống – dạng nào phù hợp hơn?

Không có dạng nào mặc định tốt hơn cho người cao huyết áp.

Cao hồng sâm hoặc cao hắc sâm

Thường cô đặc nên cần đặc biệt chú ý khẩu phần.

Stick

Tiện vì đã chia khẩu phần, nhưng mỗi dòng có tỷ lệ cao và thành phần khác nhau.

Nước hồng sâm

Có thể chứa thêm:

mật ong, đường, fructose, thảo dược hoặc vitamin.

Viên

Dễ sử dụng nhưng không đồng nghĩa có liều thấp hơn cao.

Do đó:

Dạng sản phẩm không đủ để quyết định. Phải đọc thành phần và khẩu phần của đúng SKU.

15. Có nên chọn sản phẩm ginsenoside thấp hơn vì đang cao huyết áp?

Không có quy tắc:

“Cao huyết áp phải chọn loại ít ginsenoside.”

Tương tự, cũng không có quy tắc:

“Ginsenoside càng cao càng tốt cho tuần hoàn.”

Hàm lượng là một thông số sản phẩm, không phải thang điểm để quyết định mức độ phù hợp với bệnh tăng huyết áp.

Một sản phẩm cao hơn về Rg1, Rb1 hoặc Rg3 chưa chắc phù hợp hơn với một người đang dùng nhiều thuốc.

16. Có nên đo huyết áp khi mới bắt đầu dùng?

Nếu một người cao huyết áp đã được nhân viên y tế đồng ý cho sử dụng sản phẩm nhân sâm, việc theo dõi huyết áp đều đặn trong giai đoạn đầu là hợp lý.

Nên đo trong điều kiện tương đối giống nhau để có thể so sánh.

Không nên đo một lần ngay sau khi uống rồi kết luận:

“Hồng sâm làm tăng/giảm huyết áp.”

Huyết áp tự nhiên thay đổi theo:

• Hoạt động.

• Căng thẳng.

• Giấc ngủ.

• Caffeine.

• Bữa ăn.

• Thuốc.

• Thời điểm trong ngày.

Cần nhìn xu hướng chứ không chỉ một con số đơn lẻ.

17. Những dấu hiệu nào nên tạm ngưng và kiểm tra lại?

Nếu sau khi bắt đầu sản phẩm xuất hiện rõ rệt chóng mặt, choáng, hồi hộp, đau đầu bất thường, khó ngủ nhiều, cảm giác yếu khác thường hoặc huyết áp thay đổi đáng kể so với mức thường ngày, nên tạm dừng sản phẩm và trao đổi với bác sĩ/dược sĩ.

Bài gốc của bạn cũng đã nêu nhóm dấu hiệu này khá đầy đủ.

NCCIH ghi nhận khó ngủ là tác dụng phụ thường gặp nhất của Asian ginseng. (NCCIH)

18. Hắc sâm có phải “mạnh” hơn nên người cao huyết áp cần tránh?

Không nên hiểu như vậy.

Hắc sâm khác hồng sâm chủ yếu ở quy trình chế biến và thành phần ginsenoside sau chế biến.

Có những nghiên cứu cho thấy black ginseng chứa tỷ lệ cao hơn của một số ginsenoside chuyển hóa, nhưng phần lớn nghiên cứu vẫn tập trung vào cơ chế, động vật hoặc các mục tiêu sức khỏe khác. (PubMed Central (PMC))

Bằng chứng lâm sàng trực tiếp cho:

“Hắc sâm an toàn hơn hồng sâm ở người cao huyết áp”

hoặc:

“Hắc sâm nguy hiểm hơn hồng sâm ở người cao huyết áp”

hiện chưa đủ để đưa ra kết luận chung.

19. Hồng sâm có bằng chứng về huyết áp nhiều hơn hắc sâm không?

Có, xét về lượng nghiên cứu lâm sàng trực tiếp hiện có.

Panax ginseng và Korean Red Ginseng đã được nghiên cứu trong nhiều thử nghiệm và phân tích tổng hợp liên quan tới huyết áp. (PubMed)

Trong khi đó, nghiên cứu về black ginseng hiện vẫn tập trung nhiều vào hóa học, cơ chế và những lĩnh vực khác; các nghiên cứu trực tiếp trên bệnh nhân tăng huyết áp còn hạn chế.

Điều này không chứng minh hồng sâm “tốt hơn”.

Nó chỉ có nghĩa:

chúng ta hiện biết nhiều hơn về hồng sâm/Panax ginseng trong bối cảnh huyết áp so với hắc sâm.

20. 5 Tình Huống Thực Tế Để Dễ Quyết Định

Trường hợp 1: Huyết áp ổn định, không dùng thuốc

Vẫn nên biết lý do huyết áp từng tăng và kiểm tra sản phẩm trước khi dùng.

Trường hợp 2: Huyết áp ổn định nhờ thuốc

Không nên coi đây là người “không còn cao huyết áp”. Cần kiểm tra tương tác thuốc trước.

Trường hợp 3: Huyết áp thường xuyên cao nhưng chưa khám

Ưu tiên đánh giá huyết áp trước, không tự dùng sâm để hạ.

Trường hợp 4: Cao huyết áp kèm tiểu đường

Cần xem cả nguy cơ liên quan đường huyết và thuốc. (NCCIH)

Trường hợp 5: Cao huyết áp kèm thuốc chống đông

Nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước vì ginseng có thể ảnh hưởng đông máu hoặc tương tác thuốc. (NCCIH)

Câu Hỏi Thường Gặp

Người bị cao huyết áp có uống hồng sâm được không?

Có thể trong một số trường hợp, nhưng không nên đưa ra câu trả lời chung cho tất cả. Cần dựa vào mức độ kiểm soát huyết áp, thuốc đang sử dụng và sản phẩm cụ thể. Bằng chứng hiện không cho thấy ginseng luôn làm tăng huyết áp ở mọi người. (PubMed)

Hồng sâm có làm huyết áp tăng không?

Chưa có bằng chứng để khẳng định uống hồng sâm luôn làm tăng huyết áp. Các nghiên cứu cho kết quả khác nhau, từ trung tính đến một số tín hiệu giảm huyết áp ở từng nhóm hoặc chế phẩm. (PubMed)

Hắc sâm có dùng được cho người cao huyết áp không?

Không thể chỉ dựa vào chữ “hắc sâm” để quyết định. Bằng chứng lâm sàng trực tiếp ở người tăng huyết áp còn hạn chế, nên không nên tự dùng nhằm mục đích kiểm soát huyết áp.

Hắc sâm có nhiều Rg3 hơn thì có tốt hơn không?

Không thể suy ra hiệu quả huyết áp chỉ từ Rg3. Cần xem toàn bộ công thức, khẩu phần và bằng chứng của đúng sản phẩm.

Đang uống thuốc huyết áp có dùng hồng sâm được không?

Nên kiểm tra với bác sĩ hoặc dược sĩ trước. NCCIH cho biết vẫn có những bất định về tương tác giữa ginseng với một số thuốc cao huyết áp. (NCCIH)

Có thể dùng hồng sâm thay thuốc huyết áp không?

Không. Ginseng không phải thuốc điều trị tăng huyết áp và bằng chứng hiện chưa đủ để sử dụng thay thuốc. (PubMed)

Huyết áp ổn định rồi có cần theo dõi khi dùng không?

Nếu đã được đồng ý sử dụng, theo dõi huyết áp trong thời gian đầu có thể giúp phát hiện những thay đổi bất thường.

Kết Luận: Với Cao Huyết Áp, Quan Trọng Không Phải “Hồng Hay Hắc” Mà Là Tình Trạng Của Người Dùng

Người bị cao huyết áp không nhất thiết phải tuyệt đối kiêng hồng sâm hoặc hắc sâm, nhưng cũng không nên xem hai sản phẩm này như một cách tự điều trị huyết áp.

Các nghiên cứu trên Panax ginseng/Korean Red Ginseng cho kết quả không hoàn toàn thống nhất. Một số nghiên cứu cho thấy tín hiệu có lợi đối với huyết áp hoặc chức năng mạch máu, trong khi những nghiên cứu khác không ghi nhận thay đổi đáng kể. (PubMed)

Đối với hắc sâm, dữ liệu lâm sàng trực tiếp ở bệnh nhân cao huyết áp hiện còn hạn chế hơn. Vì vậy không nên cho rằng hắc sâm “mạnh hơn” hoặc nhiều Rg3 hơn thì sẽ kiểm soát huyết áp tốt hơn.

Nếu đang sử dụng thuốc huyết áp, đây mới là yếu tố cần chú ý nhất. NCCIH hiện vẫn cảnh báo về những bất định trong tương tác giữa ginseng với một số thuốc điều trị cao huyết áp. (NCCIH)

Với KGS Việt Nam, nguyên tắc tư vấn phù hợp nên là:

Kiểm soát huyết áp → kiểm tra thuốc → xem đúng sản phẩm → đọc thành phần và khẩu phần → theo dõi phản ứng.

Không phải:

“Hồng sâm tốt cho tuần hoàn nên người cao huyết áp cứ dùng.”

và cũng không phải:

“Cao huyết áp thì tuyệt đối không được dùng nhân sâm.”

Hồng sâm và hắc sâm nên được xem là sản phẩm bổ sung, không phải thuốc hạ huyết áp và không thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ.